Villa Tugendhat: İç Mimar Gözüyle UNESCO Mirası Villa

Bir villanın iç mimarisini incelerken önce kolonlara bakarız. Villa Tugendhat'ta da oradan başlıyoruz. Mies van der Rohe'nin Çekya'nın Brno kentinde 1930'da tamamladığı bu ev, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde ve açık plan fikrinin bir konutta nasıl yaşanabileceğini gösteren yapıların başında geliyor. Bu yazıda yapının taşıyıcı sisteminden malzemelerine, zemine inen camlarından mobilyalarına kadar her kararı iç mimar gözüyle okuyor, bugünkü bir eve nasıl taşınabileceğini anlatıyoruz.

Yazıdaki fotoğraflar villanın kendisine aittir, Wikimedia Commons'tan alınmıştır ve Varalli projesi değildir. Tarih, malzeme ve teknik bilgileri villanın resmi tanıtım içerikleri ve UNESCO kaydıyla karşılaştırarak yazdık.

Villa Tugendhat nedir, neden önemli?

Villa Tugendhat, Grete ve Fritz Tugendhat çifti için yapıldı. Ev eğimli bir arazinin üzerine oturuyor. Sokaktan bakınca alçak ve kapalı görünen yapı, bahçe tarafında boydan boya bir cam cepheyle açılıyor. Mies van der Rohe yalnızca binayı değil, mobilyaları ve bahçeyi de tasarladı, uygulamayı da yakından takip etti.

UNESCO villayı 2001'de Dünya Mirası Listesi'ne aldı. Kayıtta öne çıkan gerekçe, modern hareketin yeni mekân fikirlerinin bir konuta bu kadar tutarlı biçimde uygulanmış olması. Ev 2010 ile 2012 arasında kapsamlı bir restorasyondan geçti ve bugün müze olarak ziyaret edilebiliyor.

Kolonlardan başlamak: taşıyıcıyı saklamayan yapı

Villa Tugendhat'ın ana katında taşıyıcı duvar yok. Ağırlığı haç kesitli çelik kolonlar taşıyor ve bu kolonlar gizlenmek yerine parlak krom kılıflarla bir tasarım elemanına dönüştürülmüş.

Her kolon, dört çelik köşebendin sırt sırta birleşmesiyle oluşuyor. Haç kesitin geniş bir yüzü olmadığı için kolon hangi açıdan bakılırsa bakılsın ince bir çizgi gibi okunuyor. Krom kaplama çevresindeki ışığı, bahçeyi ve taşı yansıttıkça kolon mekânın içinde hafifliyor.

Bunun iç mimari sonucu büyük. Salonun ortasında taşıyıcı duvara ihtiyaç kalmadığı için oturma, yemek, çalışma ve kış bahçesi aynı hacmi paylaşabiliyor. Ama mekân boş da bırakılmamış. Her bölge kendine ait bir yüzeyle tarif edilmiş.

Bugünkü konutlarda kolonlar çoğu zaman alçıpanla kutulanıp duvarın içine saklanır. Bu bazen doğru karardır. Kolon salonun ortasında kalıyorsa onu gizlemeye çalışmak yerine kaplamasıyla öne çıkarmak, planı daha dürüst ve daha ferah gösterebilir. Plan kararlarının bir dairede nasıl sıralandığını daire iç mimarisinde 7 kritik karar yazımızda ele aldık.

Duvar yerine malzeme: oniks ve Makassar abanozu

Villa Tugendhat'ta bölgeleri iki malzeme tarif ediyor. Oturma alanının arkasında oniks bir duvar, yemek bölümünün çevresinde Makassar abanozu kaplı kavisli bir duvar var.

Oniks duvar: gün ışığıyla değişen yüzey

Oniks, Fas'taki Atlas Dağları'ndan getirildi. Duvar tavana kadar çıkıyor ama hiçbir köşeye bağlanmıyor, serbest duran bir panel gibi ayakta. Önünde oturma grubu, arkasında çalışma ve kütüphane köşesi var. Tek bir duvar iki ayrı bölgeyi aynı anda tanımlıyor.

Taşın en çok konuşulan özelliği ışıkla kurduğu ilişki. Oniks yarı saydam bir taş. Özellikle kış aylarında güneş ufka yakınken ışık duvara vurduğunda taşın rengi değişiyor, bazı damarlar kızıl tonlara dönüyor. Mekânın karakteri gün içinde ve mevsimle birlikte değişiyor.

Makassar abanozu: yemeği içine alan kavis

Yemek bölümü yarım daire şeklinde, Makassar abanozu kaplı bir duvarla çevrili. Kavis yuvarlak yemek masasını sarıyor ve sofrayı içe dönük, toplu bir bölgeye çeviriyor. Duvar cam cepheye doğru açık kaldığı için masada oturanlar manzarayı görmeye devam ediyor. Masa da kişi sayısına göre büyütülebilecek şekilde tasarlanmıştı.

İç mimar için asıl ders, iki malzemenin aynı işi farklı yoldan yapması. Oniks açık ve parlak, abanoz koyu ve sıcak. Biri ışığı geçirip yansıtıyor, öbürü ışığı emip mekânı sakinleştiriyor. Açık bir planda her bölgeye farklı karakterde bir yüzey vermek, bölgeleri kapı olmadan da ayrıştırır. Doğal taş ile ahşabı birlikte kurgulamak için malzeme kartelası rehberimize, taş isimlerinin Türkçe karşılıkları için dünya mermerleri yazımıza bakabilirsiniz.

Zemine inen camlar: içerisi ile bahçe arasındaki sınır

Villa Tugendhat'ın bahçeye bakan cephesindeki iki büyük cam panel, elektrik motoruyla zeminin altına indirilebiliyor. Mekanizma bodrum katta duruyor ve restorasyonla birlikte yeniden çalışır hale getirildi.

1930'da tamamlanmış bir konuttan bahsediyoruz. Camlar indiğinde salon ile bahçe arasındaki çizgi neredeyse kayboluyor ve ev, eğimli arazinin üzerinde bir terasa dönüşüyor. Kapalıyken de cephe kesintisiz bir cam yüzey olarak kalıyor. Kışın çıplak ağaçlar, yazın yeşil bir perde ve Brno'nun silueti iç mekânın parçası oluyor.

Bugün benzer bir etki sürgülü ya da katlanır cam sistemlerle kurulabiliyor. Ama kararın yükü yalnızca camda değil. Cam açıldığında iç ve dış zemin birbirine ne kadar yakın okunursa sınır o kadar kaybolur. Kot farkı, eşik detayı ve zemin malzemesi bu yüzden villa projelerinde mimari aşamada konuşulur. Konuyu bütün olarak villa dekorasyonunda 6 tasarım kararı yazımızda anlattık.

Mobilya: ince metal karkas, kontrollü renk

Ana kattaki mobilyaların büyük kısmı Mies van der Rohe ve Lilly Reich tarafından bu ev için tasarlandı ya da eve uyarlandı. Ortak dilleri ince metal karkaslar ve sınırlı bir renk paleti.

Oniks duvarın önündeki gri döşemeli koltuklar ve yeşil deri sandalyeler, krom kolonlarla aynı malzeme dilini konuşuyor. Kırmızı şezlong odadaki tek doygun renk. Geri kalan her şey taşın, ahşabın ve zeminin açık tonlarında. Renk az kullanıldığı için kullanıldığı yerde güçlü duruyor.

Mobilyanın yerleşimi de bölgeleri tarif ediyor. Oturma grubu bir halının üzerinde toplanmış, oniks duvarın arkasındaki çalışma masası kendi halısıyla ayrı bir ada kuruyor. Halı burada süsleme değil, zemine çizilmiş görünmez bir oda gibi çalışıyor.

Kendi salonunuzda aynı mantığı kurmak için önce koltukların yönüne ve halının ölçüsüne bakın. Halı oturma grubunun en azından ön ayaklarını içine aldığında grup tek parça okunur. Koltuk ve modül seçeneklerini oturma grupları sayfamızda, halı ve aydınlatma ölçülerini iç mimaride doğru ölçüler yazımızda bulabilirsiniz.

Kapı kapatmadan bölmek: bugünkü konuta 5 karar

Açık planlı bir evde alanları kapı olmadan ayırmanın yolu, her bölgeye onu tanımlayan bir eleman vermekten geçer. Villa Tugendhat bunu beş araçla yapıyor ve hepsi bugünkü bir daireye ya da villaya uyarlanabilir.

Bu kararların ortak noktası, hepsinin planlama aşamasında verilmesi. Kavisli bir panel, gömme bir perde rayı ya da kolon kaplaması uygulama başladıktan sonra eklendiğinde çoğu zaman yamalı görünür. Varalli'de tasarım ile özel mobilya üretimi aynı ekipte ilerlediği için bu tür panelleri ve iki yüzlü kitaplıkları mekânın ölçüsüne göre baştan çiziyor, Modoko'daki atölyemizde üretiyoruz.

Villa Tugendhat'ta bizi en çok etkileyen şey pahalı malzemeler değil. O malzemelerle tek bir kapı kapatmadan birbirinden farklı yaşam alanları kurulabilmiş olması. İyi iç mimarlık biraz da budur: mekânı bölmeden, nerede ne hissedeceğinizi tarif edebilmek.